GPSC Class 1-2 · GS-4Official PYQ · GPSC 2024-25 · Q5Ethics · Case Studies · 25 marks · 200 words

English

Mr. E, an IT graduate from renown university joins Public Service in his early thirties. He is an honest, intelligent and patriotic youth having strong sense of constitutional morality. He was appointed as the Head of a District level office looking after General Administration. In a week of his joining the office, he found that many of his colleagues are engaged in unlawful practices like corruption and large scale theft of the minerals such as limestone, sand etc. The Deputy in his office, who belonged to a powerful local community had illicit connections with land and mining mafias. He was extremely permissive and turned a blind eye towards the illegal activities. His predecessor never stayed in the headquarters and was happy with the ‘management skill’ of the deputy. While Mr. E was deliberating over the situation, he received a call from a whistle blower. The caller gave him information about irregularities in a file for mining license pending for his approval. The caller requested him to keep his identity undisclosed. Mr. E promised him to do so. He put queries and returned the file to the deputy. Just in an hour, he received a call from the headquarters which insisted on quick approval of the same file. “You are new one sahib. You need to hear your deputy, who is the member of our community and a very loyal man to us. He will take good care of you too”, the caller X concluded with a vile laugh. The deputy comes in wearing a large smile soon after the conversation of the Head. He was followed by assistant carrying two cups of premium ice cream. “Sir, Mr. X is a very noble person and very helpful” the deputy eulogized his patron. Mr. E stares at the deputy and takes a deep sigh of determination. What are the ethical dilemma before Mr. E? How can he put his own strengths to the best use in public interest? Explain with three or four practical remedial steps.

ગુજરાતી

જાણીતા વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી આઇ.ટી. સ્નાતક થયેલા શ્રીમાન ‘ઇ’ પોતાની પ્રારંભિક ત્રીસીમાં જાહેર સેવામાં જોડાય છે. તે બંધારણીય નૈતિકતાને વરેલા પ્રામાણિક, બુદ્ધિશાળી અને દેશભક્ત યુવા છે. તેઓ સામાન્ય વહીવટની જિલ્લા કક્ષાની કચેરીના વડા તરીકે નિમાયા છે. કચેરીમાં જોડાયાના એક અઠવાડિયામાં તેમણે અનુભવ્યું કે તેમના ઘણા સાથીઓ લાંચ-રૂશ્વત અને ચૂનાના પથ્થર અને રેતી જેવા ખનીજની ચોરી જેવી ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિમાં સંડોવાયેલા છે. તેમના મદદનીશ અધિકારી, જે સ્થાનિક શક્તિશાળી સમુદાયના હતા, તે અંદરખાને જમીન અને ખનીજ માફિયા સાથે સંકળાયેલા હતા. તે નૈતિક રીતે ખૂબ જ નબળા છે અને ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ સામે આંખ મિંચામણા કરતા હતા. શ્રીમાન ‘એ’ના પૂર્વ અધિકારી મુખ્યમથક પર રહેતા નહોતા અને મદદનીશ અધિકારીની ‘સંભાળી લેવાની’ ક્ષમતા પર ખુશ હતા. શ્રીમાન ‘ઇ’ હજુ તો પરિસ્થિતિ પર વિચાર કરી રહ્યા હતા ત્યાં એક જાગૃત નાગરિકનો ફોન આવે છે. ફોન કરનાર તેમની પાસે પડતર માઇનીંગ લાયસન્સની એક ફાઇલમાં રહેલી વિસંગતતાઓ અંગે માહિતી આપે છે. માહિતી આપનાર પોતાનું નામ ગુપ્ત રાખવા વિનંતિ કરે છે. શ્રીમાન ‘એ’ તેને તેવું કરવાની ખાતરી આપે છે. તે ફાઇલમાં પ્રતિપ્રશ્ન મૂકીને મદદનીશ અધિકારીને પરત કરે છે. એક કલાકમાં તેમને મુખ્યમથકથી એ જ ફાઇલ ત્વરાથી મંજુર કરવા આગ્રહ સેવતો 'ક્ષ' ફોન આવે છે. “તમે નવા છો સાહેબ. તમારા મદદનીશની વાત સાંભળવાનું રાખો. એ અમારા સમાજના છે અને અમને વફાદાર છે. તે તમારી પણ સારી સંભાળ લેશે," ફોન કરનાર'ક્ષ' વરવા હાસ્ય સાથે ફોન મૂકી દે છે. કચેરીના વડાની ફોન પરની વાત પૂરી થયા પછી તરત જ મોઢા પર કૃત્રિમ હાસ્ય સાથે મદદનીશ અધિકારી ચેમ્બરમાં પ્રવેશ કરે છે. તેની પાછળ પાછળ એક સહાયક પ્રિમિયમ આઇસક્રીમના બે કપ લઇ આવે છે. મદદનીશ અધિકારી પોતાના ‘પાલક’ની પ્રસંશાના પુષ્પો વિખેરતાં કહે છે, “સર, શ્રીમાન ‘ક્ષ’ ઉમદા વ્યક્તિ છે અને મદદ કરવા તત્પર રહે છે.” શ્રીમાન ‘ઇ’ મદદનીશ અધિકારી સામે તાકીને જોઇ રહે છે અને ઊંડા શ્વાસ સાથે કશું કરવા સંકલ્પબદ્ધ થાય છે. શ્રીમાન ‘ઇ’ સામે કઈ કઈ નૈતિક દ્વિધા હતી? તે પોતાની સબળી બાજુને જાહેરહિતમાં શ્રેષ્ઠ રીતે પ્રયોજવા શું શું કરી શકે? ત્રણ કે ચાર વ્યવહારુ સુધારાત્મક પગલાં આપી સમજાવો.

Text taken verbatim from the commission's published question paper. Advt 240/2024-25, Paper VII (GS-4) Source

Ethics · Case Studies

Case studies on the above issues.