GPSC Class 1-2 · GS-4Official PYQ · GPSC 2024-25 · Q2Ethics · Case Studies · 25 marks · 200 words

English

Mr. B, who was brought up in a small tribal village joins Public Service after graduating from an eminent Social Science institute. His study involved exposure in socio-economically marginalized areas. One morning while he was climbing the stairs to his office, he found a few senior citizens sitting on the steps. He observed that the office assistant contemptuously asked the senior citizens to make the way for his boss. He stops there and starts talking to them. The assistant tries to intervene but he asks him to leave. He learns that their social security pension was discontinued since six months. “Have you met the concerned branch head?” he gently enquired. “Sahib, we met him several times but nothing is done. We are very poor and can’t even work at this age”, said an old man. Another adds, “We heard that a new sahib has come and he is kind, so we have decided to meet him.” Mr. B takes one of the pensioners with him and calls the concerned branch head in his chamber and asks why the pension was withheld. “Sir, they are liars. Actually they were found missing when we conducted spot verification. We also found some of them begging. The scheme provides for discontinuation of pension in such cases,” a casual replied. The pensioner replied hesitantly, “Sahib, we aren’t habitual beggars but we are compelled to beg to fill our stomach in absence of the pension. I haven’t taken a meal over three days. I survive with little roasted gram gifted by a kind shopkeeper.” And he desperately added, “This sahib asks for the documents that we can’t produce”. This was a shocking revelation for the officer. Mr. B decides to help these desperate citizens. In three months he was much happy with what he could do for all the beneficiaries. What can you say about special traits in his personality? Can you suggest at least three initiatives he might have taken? What could be his message to colleagues, who too were in a happy state of job satisfaction now?

ગુજરાતી

એક નાના આદિવાસી ગામમાં ઉછરેલા અને પ્રતિષ્ઠિત સામાજિક વિજ્ઞાનની સંસ્થામાં ભણેલા શ્રીમાન ‘બ’ જાહેર સેવામાં જોડાયા છે. તેમણે સામાજિક-આર્થિક રીતે નબળા વિસ્તારો અંગેની જાણકારી અભ્યાસ દરમ્યાન મેળવેલી છે. એક સવારે તે પોતાના કચેરીની સીડીઓ ચઢી રહ્યા હતા ત્યારે જોયું કે કેટલાક વયોવૃદ્ધ લોકો પગથિયાં પર બેઠાં છે. કચેરી સહાયક વયોવૃદ્ધ નાગરિકોને ખસી જઇને તેના સાહેબ માટે રસ્તો આપવા તોછડાઇથી કહી રહ્યાનું તેમના ધ્યાનમાં આવ્યું. શ્રીમાન ‘બ’ ત્યાં જ રોકાઇ જાય છે અને તેમની સાથે વાત કરવાનું શરૂ કરે છે. સહાયક તેને રોકવાનો પ્રયાસ કરે છે પણ શ્રીમાન ‘બ’ તેને ત્યાંથી જતા રહેવાનું કહે છે. તેને માહિતી મળે છે કે આ લાભાર્થીઓનું સામાજિક સુરક્ષાનું પેન્શન છ મહિનાથી બંધ થઇ ગયું છે. “તમે સંબંધિત શાખાધિકારીને મળ્યા છો?” તેણે વિવેકથી પૂછ્યું. “સાહેબ, ઘણી વાર મળ્યા છીએ પણ કશું વળ્યું નથી. અમે ઘણાં ગરીબ છીએ અને આ ઉંમરે કોઇ કામ પણ ન કરી શકીએ” એક વડીલે જવાબ આપ્યો. બીજાએ કહ્યું “અમે સાંભળ્યું છે કે નવા સાહેબ આવ્યા છે અને તે દયાળુ છે, એટલે અમે તેમને મળવાનું નક્કી કર્યું.” શ્રીમાન ‘બ’ એક પેન્શનરને પોતાની સાથે લઇ જાય છે અને સંબંધિત શાખાધિકારીને પોતાની ચેમ્બરમાં બોલાવીને પેન્શન બંધ થવા માટેનું કારણ પૂછે છે. “સાહેબ, એ લોકો જુઠ્ઠા છે. આપણે જ્યારે સ્થળ તપાસ કરાવી ત્યારે તેઓ મળી આવેલા નહોતા. તેમાંના કેટલાક ભીખ માંગતા હોવાનું આપણને જાણવા મળ્યું છે. યોજના અંતર્ગત આવા કિસ્સામાં પેન્શન બંધ કરવાની જોગવાઇ છે”, તેણે બેફિકરાઇથી ઉત્તર વાળ્યો. પેન્શનરે ખચકાટ સાથે કહ્યું “સાહેબ, અમે રીઢા ભિક્ષુક નથી પણ પેન્શનના અભાવે પેટનો ખાડો પૂરવા ભીખ માંગવા મજબૂર બન્યા છીએ. મેં ત્રણ દિવસથી ખાધું નથી. એક ભલા દુકાનદારે આપેલા શેકેલા ચણાથી પેટની આગ ઠારું છું.” અને હતાશા સાથે ઉમેર્યું, “આ સાહેબ એવા દસ્તાવેજો માંગે છે કે જે અમે આપી શકીએ તેમ નથી.” અધિકારી માટે આ આઘાતજનક જાણકારી હતી. શ્રીમાન ‘બ’ આ દુ:ખી નાગરિકોને સહાયભૂત થવા સંકલ્પ કરે છે. ત્રણ માસમાં બધા લાભાર્થી માટે તે જે કંઇ કરી શક્યા તે માટે તેને ઘણો સંતોષ થયો. તેમના વ્યક્તિત્વની વિશેષતા માટે તમે શું કહી શકશો? તેણે શું શું કર્યું હશે? તેણે કરેલી ઓછામાં ઓછી ત્રણ સુધારણા પહેલ સૂચવો. તેણે પોતાના સહકર્મીઓને શો સંદેશ આપ્યો હશે કે તેઓ પણ હવે કર્તવ્ય અદા થયાના સંતોષને લીધે આનંદમાં હતા.

Text taken verbatim from the commission's published question paper. Advt 240/2024-25, Paper VII (GS-4) Source

Ethics · Case Studies

Case studies on the above issues.